Mini glosariusz

→ Positive Behavioral Interventions and Supports, PBIS - Pozytywne Interwencje i Wsparcie Behawioralne

Termin Positive Behavioral Interventions and Supports  to oparty na dowodach, wielopoziomowy system wspierania uczniów w obszarach zachowania, osiągnięć edukacyjnych, funkcjonowania społecznego, emocjonalnego oraz zdrowia psychicznego. Przy wdrożeniu zgodnym z zaleceniami PBIS zwiększa kompetencje społeczno-emocjonalne uczniów, sprzyja sukcesom akademickim oraz poprawia klimat szkoły. Wspiera także zdrowie i dobrostan nauczycieli. System ten umożliwia tworzenie pozytywnych, przewidywalnych, sprawiedliwych i bezpiecznych środowisk nauki, w których każdy może się rozwijać.

Szkoły wdrażające PBIS:

  • Stosują ciągłość praktyk opartych na dowodach w celu wsparcia potrzeb uczniów.
  • Angażują uczniów, rodziny oraz członków społeczności w współtworzenie praktyk kulturowo wrażliwych.
  • Regularnie oceniają skuteczność stosowanych rozwiązań.
  • Polegają na zespołach kierujących wdrożeniem.
  • Wykorzystują dane do identyfikacji mocnych stron, odkrywania potrzeb oraz monitorowania postępów uczniów.
  • Wdrażają uniwersalne przesiewowe narzędzia diagnostyczne.
  • Rozwijają kompetencje merytoryczne poprzez coaching i stały rozwój zawodowy.

 

PBIS nie jest programem nauczania, który kupuje się lub którego można się nauczyć podczas jednodniowego szkolenia. To ciągłe zobowiązanie do wspierania uczniów, nauczycieli i rodzin poprzez systemowe zmiany. Prawidłowo wdrożony PBIS przynosi uczniom poprawę wyników behawioralnych, społecznych, emocjonalnych i edukacyjnych; szkoły i programy ograniczają stosowanie wykluczających form dyscypliny i poprawiają ogólny klimat szkoły.

 

Pięć elementów

PBIS kładzie nacisk na pięć powiązanych ze sobą elementów: systemy, dane, praktyki, wyniki oraz równość.

 

Systemy

Twoje podstawowe systemy określają, w jaki sposób funkcjonują szkoły i programy. Systemy obejmują struktury zespołów, szkolenia, coaching oraz inne formy wsparcia dla nauczycieli. W ramach PBIS systemy te wspierają precyzyjne i trwałe wdrożenie praktyk oraz efektywne wykorzystanie danych w celu osiągania lepszych wyników.

Zastanawiając się nad systemami wspierającymi Twój PBIS, warto zadać sobie pytanie:

Co możemy zrobić, aby nasze wdrożenie było trwałe w dłuższej perspektywie?

 

Dane

Twoja szkoła lub program codziennie generuje szeroki zakres danych o uczniach. W ramach PBIS zespoły wykorzystują dane do wyboru, monitorowania i oceny wyników, praktyk i systemów na wszystkich trzech poziomach wsparcia.

Zastanawiając się nad dostępnymi danymi, warto zadać sobie pytanie:

Jakie informacje są nam potrzebne, aby podejmować skuteczne decyzje dotyczące wdrożenia PBIS i osiąganych wyników?

 

Praktyki

Praktyki szkolne i klasowe, które wdrażasz, są kluczowe w wspieraniu uczniów i budowaniu pozytywnego klimatu szkoły. W PBIS interwencje i strategie opierają się na badaniach naukowych i są dostosowane do celów, które Ty i Twoja społeczność chcecie osiągnąć.

Zastanawiając się nad wdrażanymi praktykami opartymi na dowodach, warto zadać sobie pytanie:

Jak wspieramy rozwój behawioralny, społeczny, emocjonalny i edukacyjny naszych uczniów?

 

Wyniki

Ostatecznym celem wdrażania PBIS – poprzez dane, systemy i praktyki – jest poprawa wyników. Rodziny, uczniowie i nauczyciele wspólnie ustalają cele i dążą do ich realizacji. W PBIS wyniki mogą obejmować rozwój behawioralny, społeczny, emocjonalny i edukacyjny, pozytywny klimat szkoły lub zmniejszenie liczby zdarzeń dyscyplinarnych.

Zastanawiając się nad wynikami, które chcemy osiągnąć, warto zadać sobie pytanie:

Co jest ważne dla każdej z naszych społeczności?

 

Równość

Prawidłowo wdrożony PBIS dopasowuje się do lokalnego kontekstu, niezależnie od typu szkoły. Wymaga to skupienia na poczuciu przynależności i więzi społecznych. Zespoły kierownicze współpracują z członkami społeczności szkolnej – uczniami, rodzinami i członkami społeczności lokalnej – aby określić priorytetowe wyniki i promować wysokie oczekiwania wobec wszystkich uczniów.

Skupienie się na równości oznacza również wspieranie roli nauczycieli we wdrożeniu, dostosowywanie praktyk do indywidualnych potrzeb uczniów oraz analizowanie danych w podziale na grupy, aby zapewnić sukces każdemu.

Zastanawiając się nad równością w wdrożeniu PBIS, warto zadać sobie pytanie:

Jak możemy wzbogacić doświadczenia i wyniki każdego nauczyciela i ucznia?

 

Wielopoziomowy model PBIS (Tiered PBIS Framework)

Nauczyciele i praktycy zapewniają ciągłość wsparcia w obszarach edukacyjnym, behawioralnym, społecznym i emocjonalnym, dostosowanego do potrzeb uczniów. W ramach PBIS opisujemy to wsparcie w trzech poziomach (tiers).

 

Podstawowe systemy we wszystkich trzech poziomach obejmują:

  • Wspólną wizję pozytywnej kultury społecznej szkoły
  • Reprezentatywny zespół kierowniczy, który regularnie się spotyka i dzieli wiedzą w zakresie coachingu, rozwoju społeczno-emocjonalnego, zachowań, edukacji, równości, zdrowia psychicznego i fizycznego, dobrostanu oraz traumy
  • Aktywne zaangażowanie rodzin
  • Wspierającą i zaangażowaną administrację szkoły
  • Stały dostęp do szkoleń i rozwoju zawodowego przygotowującego wszystkich pracowników do wdrażania każdego poziomu PBIS
  • Systematyczne gromadzenie danych przesiewowych, monitorowania postępów, wyników oraz weryfikacji zgodności wdrożenia
  • Stałe wykorzystanie danych w podejmowaniu decyzji
  • Analizowanie danych z podziałem na grupy uczniów w celu zapewnienia równości

 

Poziom 1: Uniwersalny, prewencja podstawowa (wszyscy)

Systemy, dane i praktyki na Poziomie 1 wspierają wszystkich – uczniów, nauczycieli i personel – we wszystkich przestrzeniach szkolnych. Stanowią fundament pozytywnego i proaktywnego wsparcia. Wsparcie Poziomu 1 jest solidne, zróżnicowane i umożliwia sukces większości uczniów (około 80% lub więcej). Praktyki Poziomu 1 obejmują:

Współpracę z uczniami, rodzinami i nauczycielami w celu zdefiniowania pozytywnych oczekiwań w szkole/programie oraz priorytetyzacji odpowiednich umiejętności społecznych, emocjonalnych i behawioralnych

  • Dopasowanie oczekiwań klasowych do oczekiwań obowiązujących w całej szkole/programie
  • Jawne nauczanie oczekiwań i umiejętności w celu zapewnienia sukcesu wszystkim uczniom
  • Zachęcanie i nagradzanie pożądanego zachowania
  • Zapobieganie i reagowanie na niepożądane zachowania w sposób szanujący ucznia i edukacyjny
  • Wspieranie partnerstwa szkoła/program – rodzina

 

Poziom 2: Skierowany, prewencja wtórna (niektórzy)

Oprócz fundamentu Poziomu 1, uczniowie objęci wsparciem Poziomu 2 otrzymują dodatkową warstwę systemów, danych i praktyk dostosowaną do ich indywidualnych potrzeb. Średnio około 10–15% uczniów potrzebuje wsparcia na tym poziomie. Wsparcie Poziomu 2 jest bardziej skoncentrowane niż Poziomu 1, ale mniej intensywne niż Poziomu 3. Praktyki Poziomu 2 obejmują:

  • Dodatkowe instrukcje i ćwiczenia rozwijające umiejętności behawioralne, społeczne, emocjonalne i edukacyjne
  • Zwiększenie wsparcia i nadzoru ze strony dorosłych
  • Dodatkowe możliwości pozytywnego wzmocnienia
  • Częstsze przypomnienia i wskazówki
  • Większy dostęp do wsparcia edukacyjnego
  • Intensywniejszą komunikację szkoła – rodzina

 

Poziom 3: Intensywny i indywidualny, prewencja trzeciego stopnia (niewielu)

W większości szkół i programów istnieje niewielka grupa uczniów (1–5%), dla których wsparcie Poziomu 1 i Poziomu 2 nie było wystarczające, aby osiągnąć sukces. Na Poziomie 3 uczniowie otrzymują bardziej intensywne, indywidualnie dopasowane wsparcie w celu poprawy swoich wyników. Wsparcie Poziomu 3 jest dostępne dla każdego ucznia o intensywnych potrzebach, niezależnie od tego, czy korzysta z edukacji specjalnej, czy nie. Praktyki Poziomu 3 obejmują:

  • Angażowanie uczniów, nauczycieli i rodzin w funkcjonalne oceny behawioralne oraz planowanie interwencji
  • Koordynowanie wsparcia poprzez podejście zorientowane na osobę
  • Wdrażanie indywidualnego, kompleksowego wsparcia opartego na funkcji zachowania

Historia PBIS

Historia PBIS sięga wcześniejszych lat niż formalne regulacje z 1997 roku w ramach ustawy Individuals with Disabilities Education Act (IDEA). Początki pozytywnych interwencji behawioralnych związane są z szeroko zakrojonymi próbami reagowania na chroniczne i intensywne problemy z zachowaniem uczniów w amerykańskich szkołach, zwłaszcza dzieci i młodzieży z zaburzeniami emocjonalnymi i behawioralnymi (EBD). W latach 90. XX wieku pojawiały się dowody, że tradycyjne metody dyscyplinarne — wykluczające, reaktywne i surowe — często pogarszały zachowania i prowadziły do niekorzystnych efektów edukacyjnych, a nawet do tzw. „school-to-prison pipeline” — wzrostu ryzyka trafienia uczniów do systemu karnego.

W odpowiedzi środowisko edukacyjne i naukowe zaczęło postulować zastosowanie strategii proaktywnych, opartych na dowodach naukowych, w celu zapobiegania problemom zachowania oraz wczesnej interwencji (Conroy i in., 2004; Cook & Odom, 2013). W szczególności rozwinięto koncepcję systemów wspierających uczniów w oparciu o model zdrowia publicznego, który rozróżniał trzy poziomy prewencji: uniwersalny (dla wszystkich uczniów), selektywny (dla grup ryzyka) i indywidualny (dla uczniów wymagających intensywnego wsparcia) (Walker et al., 1996; Mrazek & Haggerty, 1994).

Formalna integracja PBIS w regulacjach IDEA nastąpiła w 1997 roku, kiedy to prawo wymagało, aby edukatorzy stosowali zasady PBIS przy tworzeniu indywidualnych planów wsparcia uczniów, których problematyczne zachowania prowadziły do powtarzających się zawieszeń lub innych form wykluczenia. W tym samym czasie Office of Special Education Programs (OSEP) sfinansował Centrum PBIS (https://www.pbis.org/) w 1998 roku, którego celem było wspieranie szkół, dystryktów i stanów w implementacji PBIS. Centrum rozszerzyło podejście od indywidualnego wsparcia uczniów do systemowego podejścia obejmującego szkołę, dystrykt i poziom stanowy.

Pierwsze lata funkcjonowania Centrum PBIS koncentrowały się na tworzeniu modeli demonstracyjnych oraz na wypracowaniu kluczowych cech skutecznych interwencji, które mogły być adaptowane w różnorodnych kontekstach edukacyjnych. Wypracowano m.in. PBIS Implementation Blueprint, a później kolejne narzędzia: PBIS Evaluation Blueprint i Training & Professional Development Blueprint, które wspierają planowanie działań, monitorowanie danych i rozwój kompetencji personelu edukacyjnego.

W kolejnych latach Centrum PBIS skupiło się na skalowaniu działań, współpracując z dystryktami i agencjami stanowymi, tworząc system wsparcia technicznego (TA/D) dla tysięcy szkół w całych Stanach Zjednoczonych. Wprowadzono także narzędzia do oceny wdrażania PBIS, m.in. Tiered Fidelity Inventory (TFI) dla szkół, District Systems Fidelity Inventory (DSFI) dla dystryktów oraz State Systems Fidelity Inventory (SSFI) dla poziomu stanowego.

Dziś PBIS jest rozpoznawany jako kompleksowe, wielopoziomowe podejście oparte na danych, które nie tylko poprawia zachowanie i klimat szkolny, ale także przyczynia się do wyrównywania szans uczniów z różnych grup kulturowych i etnicznych, w tym uczniów z niepełnosprawnościami. Centrum PBIS kontynuuje rozwój narzędzi, zasobów i strategii, aby wspierać trwałe i skuteczne wdrażanie PBIS w systemach edukacyjnych całego kraju.

→ School-wide Positive Behavioral Interventions and Supports, SWPBIS - Ogólnoszkolne Pozytywne Interwencje i Wsparcie Behawioralne

Termin Schoolwide Positive Behavioral Interventions and Supports (SW-PBIS) oznacza praktyczne zastosowanie założeń PBIS w całej szkole. Są to ramy działania mające na celu tworzenie bezpiecznych i uporządkowanych środowisk nauki, przy jednoczesnej poprawie społeczno-emocjonalnych wyników uczniów. Jest to podejście proaktywne, oparte na praktykach potwierdzonych badaniami, obejmujące m.in.: opracowywanie jasnych oczekiwań dotyczących zachowań, nauczanie tych oczekiwań, docenianie właściwego zachowania, konsekwentne korygowanie nieodpowiedniego zachowania oraz systematyczne wykorzystywanie danych behawioralnych do rozwiązywania problemów.

→ School Mental Health, SMH – Szkolne Zdrowie Psychiczne

Termin School Mental Health (SMH) jest od lat 90. XX wieku coraz szerzej stosowany w Stanach Zjednoczonych w odniesieniu do kompleksowego podejścia do zdrowia psychicznego realizowanego w środowisku szkolnym. Pojęcie to opisuje model współpracy, w ramach którego klinicyści z lokalnych systemów opieki zdrowia psychicznego włączają się w działania szkół, uzupełniając pracę specjalistów zatrudnionych bezpośrednio przez placówki edukacyjne, takich jak psycholodzy szkolni, pedagodzy szkolni (school counselors) czy pracownicy socjalni (school social workers).

Celem tego podejścia jest zapewnienie bardziej zintegrowanego i wielowymiarowego systemu wsparcia, a także wzmacnianie powiązań między szkołami a zasobami środowiskowymi. Choć wcześniej używano także terminu school-based mental health, obecnie częściej stosuje się określenie School Mental Health, ponieważ przymiotnik „based” (oparty w szkole) bywa uznawany za zbędny.

→ School Behavioral Health, SBH – Szkolne Zdrowie Behawioralne

Termin School Behavioral Health funkcjonuje od początku XXI wieku i wiąże się z działalnością krajowej wspólnoty praktyków skupionej wokół National Center for School Mental Health (zob. www.schoolmentalhealth.org).  Początkowo termin ten został wprowadzony, ponieważ uważano, że określenie „zdrowie psychiczne” może być problematyczne dla niektórych partnerów społecznych. Zespół (zob. www.schoolbehavioralhealth.org) preferuje użycie tego terminu, aby podkreślić:
a) silne powiązanie z wielopoziomowymi systemami wsparcia funkcjonującymi w szkołach (czego przykładem jest PBIS),
b) bardziej holistyczne podejście do programów wsparcia, w tym także w zakresie przeciwdziałania używaniu substancji psychoaktywnych.

→ Interconnected Systems Framework (ISF) – Ramy Zintegrowanych Systemów

Termin Interconnected Systems Framework (ISF) został opracowany pod koniec pierwszej dekady XXI wieku i odnosi się do koncepcyjnych oraz organizacyjnych ram integrujących system PBIS z kompleksowym podejściem do szkolnego zdrowia psychicznego, podkreślając zintegrowany system, w którym pracownicy środowiskowej opieki zdrowia psychicznego są traktowani tak, jakby byli pracownikami szkoły i w pełni uczestniczą we wszystkich aspektach wielopoziomowego systemu wsparcia (MTSS).

Źródła:

https://www.pbis.org/

Barrett, S., Eber, L., & Weist, M.D. (2013). Advancing education effectiveness: An interconnected systems framework for Positive Behavioral Interventions and Supports (PBIS) and school mental health.

Lewis, T. J., Simonsen, B., McIntosh, K., & George, H. P. (2023). Supporting scale-up of positive behavioral interventions and supports: A national technical assistance model. In S. W. Evans, J. S. Owens, C. P. Bradshaw, & M. D. Weist (Eds.), Handbook of school mental health: Innovations in science and practice (3rd ed., pp. 531–545). Springer Nature Switzerland AG. https://doi.org/10.1007/978-3-031-20006-9_35

Weist, M.D. (1997). Expanded school mental health services: A national movement in progress.

Weist, M.D., Evans, S.W., & Lever, N. (2003/2007). Handbook of school mental health: Advancing practice and research.

Weist, M.D., Franke, K., & Stevens, R. (2020). School behavioral health: Interconnecting comprehensive school mental health and positive behavior support.